Yargılamada tarafların sahip olması gereken usuli bir insan hakkı olan adil yargılanma hakkı, devlet yargısında olduğu gibi, bir yargılama yöntemi olan tahkimde de temel güvence niteliğindedir. Adil yargılanma hakkının milletlerarası ticari tahkimdeki görünümüne ilişkin olan bu çalışmada üç temel soruya cevap aranmaya çalışılmıştır: Öncelikle, adil yargılanma hakkının düzenlendiği Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi m. 6, tahkim yargılamaları açısından da uygulanabilir nitelikte midir? Bu soruya verilen olumlu cevap ise ikinci bir soruyu beraberinde getirmektedir: Tarafların bir tahkim anlaşması yapmaları durumunda Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi m. 6'daki güvencelerden hangileri, ne şekilde tahkimde uygulama alanı bulabilir? Bu soru yanıtlandıktan sonra ise son bir meselenin açıklığa kavuşturulması gerekir: Tahkim sürecinde taraflara adil yargılanma hakkının gereklerinin sağlanmaması durumunda kimin veya kimlerin sorumluluğu doğabilir? Başka bir ifade ile, kimler tahkimdeki taraflara adil yargılanma hakkı kapsamındaki güvenceleri sağlama yükümlülüğü altındadır? Bu çalışmada, belirtilen üç temel soru üzerinden milletlerarası ticari tahkime ilişkin olarak Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 6. maddesi çerçevesinde adil yargılanma hakkı ile ilgili çeşitli sonuçlara varılmıştır.(ARKA KAPAKTAN)
İÇİNDEKİLER
GİRİŞ
I. Konunun Takdimi
II. Konunun Sınırlandırılması
III. Çalışmanın Planı
BİRİNCİ BÖLÜM
ADİL YARGILANMA HAKKI KAVRAMI, AVRUPA İNSAN HAKLARI SÖZLEŞMESİ'NİN 6. MADDESİ VE BU MADDENİN MİLLETLERARASI TİCARİ TAHKİMDE UYGULANABİLİRLİĞİ
I. Genel Olarak Adil Yargılanma Hakkı ve Bu Hakkın Düzenlendiği Hukuki Metinler
A. Temel Kavramlar Işığında Bir İnsan Hakkı Olarak Adil Yargılanma Hakkı
1. Etkin Hukuki Korumanın Sağlanmasının Gereği Olarak "Adil Yargılama"
2. "Adil Yargılama" ve "Adil Yargılanma Hakkı" Kavramları
3. Adil Yargılanma Hakkının Demokratik Toplumlardaki Önemi
4. Adil Yargılanma Hakkının Sağladığı Korumanın Kapsamı
5. Adil Yargılanma Hakkının Diğer Usuli Güvencelerden Farkı
B. Türk Hukukunda Adil Yargılanma Hakkına İlişkin Düzenlemeler
1. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nda Yer Alan Düzenlemeler
2. Medeni Usul Hukukunda Yer Alan Düzenlemeler
3. Uluslararası Metinler
II. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 6. Maddesi Kapsamında Adil Yargılanma Hakkı
A. AİHS'in 6. Maddesindeki Düzenleme ve Hükmün Yapısı
B. AİHS'in 6. Maddesinin Uygulama Alanı
1. Kişi Bakımından Uygulama Alanı
2. Konu Bakımından Uygulama Alanı
3. Yer Bakımından Uygulama Alanı
C. AİHS m. 6 Kapsamında Adil Yargılanma Hakkının Getirdiği Koruma Alanı
D. AİHS m. 6 Kapsamında Adil Yargılanma Hakkının Hukuk Yargılamasında Sağladığı Güvenceler
III. AİHS m. 6 Hükmünün Milletlerarası Ticari Tahkimde Uygulanabilirliği
A. AİHS m. 6'nın Tahkimde Uygulanabilir Olmadığına İlişkin Görüşler ve Bu Görüşlerin Değerlendirilmesi
B. AİHS m. 6 Hükmünün Uygulama Alanının Milletlerarası Ticari Tahkim Açısından Değerlendirilmesi
1. Hükmün Kişi Bakımından Uygulama Alanı Açısından Değerlendirilmesi
2. Hükmün Konu Bakımından Uygulama Alanı Açısından Değerlendirilmesi
3. Hükmün Yer Bakımından Uygulama Alanı Açısından Değerlendirilmesi
İKİNCİ BÖLÜM
TAHKİM ANLAŞMASI AKDEDİLMESİNİN AVRUPA İNSAN HAKLARI SÖZLEŞMESİ'NİN 6. MADDESİ İLE SAĞLANAN GÜVENCELERE ETKİSİ
I. Devletin Birtakım Uyuşmazlıkların Tahkim Yoluyla Çözümünü Kanunla Zorunlu Tuttuğu Hallerde AİHS m. 6'ya Uygunluğun Sağlanması
A. Devlet Tarafından Zorunlu Tutulan Uyuşmazlık Çözüm Yollarının "Zorunlu Tahkim" Olarak Nitelendirilmesinin Doğru Olmadığı Hususu
B. Taraflardan Birinin Karşı Tarafça Tahkime Gitmeye Zorlandığı "Zoraki" Tahkimin "Zorunlu" Tahkimden Farklı Nitelikte Oluşu
C. Tahkimin Kanunla Zorunlu Kılındığı Hallerde Sağlanması Gereken Adil Yargılanma Hakkı Güvenceleri
II. Tahkim Anlaşması Akdedilmesi ile Birtakım Usuli Güvencelerden Feragat Edilmiş Olması
A. Tahkim Anlaşması Yapılmasının AİHS m. 6'daki Tüm Güvencelerden Feragat Anlamına Gelmiyor Oluşu
B. Tahkim Anlaşması Yapılması ile Feragat Edilmiş Sayılan Haklar
1. Kanunla Kurulmuş Mahkeme Tarafından Yargılanma Hakkı Açısından Değerlendirilmesi
2. Adalete Erişim Hakkı / Mahkemeye Erişim Hakkı Açısından Değerlendirilmesi
3. Aleni Yargılanma Hakkı Açısından Değerlendirilmesi
4. Adli Yardımdan Yararlanma Hakkı Açısından Değerlendirilmesi
III. Tahkim Anlaşması Yapılması ile Feragat Edilmiş Sayılmayan Usuli Güvenceler
A. Makul Sürede Yargılanma Hakkı
1. Tahkim Anlaşması Akdedilmesinin Makul Sürede Yargılanma Hakkından Feragat Anlamına Gelmediği Hususu
2. Tahkim Süresine İlişkin Düzenlemelerin Tahkimde Makul Sürede Yargılanma Hakkını Korumaya Elverişli Olup Olmadığı Hususu
B. Tarafsız ve Bağımsız Hakemler Tarafından Yargılanma Hakkı
1. Tarafsızlık ve Bağımsızlık İlkesinin Tahkimde Uygulanmasında Farklılık Arz Eden Yönler
2. Tarafsızlık ve Bağımsızlıktan Feragat Edilmesinin Mümkün Olup Olmadığı Meselesi
C. Hakkaniyete Uygun Yargılanma Hakkı
1. Hukuki Dinlenilme Hakkı Açısından
2. Silahların Eşitliği / Tarafların Eşitliği Açısından
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
DEVLETLERİN VE TAHKİM SÜRECİNE DAHİL OLAN DİĞER AKTÖRLERİN AVRUPA İNSAN HAKLARI SÖZLEŞMESİ'NİN 6. MADDESİNDEKİ GÜVENCELERİ TAHKİME İLİŞKİN OLARAK SAĞLAMA GEREKLİLİĞİ
I. AİHS m. 6 Kapsamında Tahkimde Adil Yargılanma Hakkına İlişkin Olarak Devletin Sorumluluk Alanları
A. Devlet Mahkemesinin Tahkim Sürecine Dahil Olduğu Durumlarda Adil Yargılanma Hakkını Sağlama Yükümlülüğü
1. Devlet Mahkemesinin Tahkim Anlaşmasına Etki Tanırken Adil Yargılanma Hakkına Uygun Davranma Yükümlülüğü
2. Destek Hakiminin Adil Yargılanma Hakkını Sağlama Yükümlülüğü
3. Hakem Kararını Denetleyen Devlet Mahkemesinin Adil Yargılanma Hakkını Sağlama Yükümlülüğü
B. Devletin Tahkime İlişkin Mevzuatını Adil Yargılanma Hakkının Gereklerine Uygun Olarak Düzenleme Yükümlülüğü
II. Devletin Yargı Örgütü Dışında Kalan Tahkimdeki Diğer Aktörlerin Adil Yargılanma Hakkı Güvencelerini Sağlaması Gerekliliği
A. AİHS m. 6'da Korunan Güvencelerin Hakem Heyeti Tarafından Sağlanması Gerekliliği
1. Hakem Heyetinin Tahkim Usulüne İlişkin Kuralları Uygulama Yükümlülüğü Kapsamında Değerlendirilmesi
2. Hakem Heyetinin İcra Edilebilir Bir Karar Verme Yükümlülüğü Kapsamında Değerlendirilmesi
B. AİHS m. 6'da Korunan Güvencelerin Tahkim Kurumu Tarafından Sağlanması Gerekliliği
SONUÇ
KAYNAKÇA