Günümüzde borçlu ile üçüncü kişiler arasında gerçekleştirilen bağışlamalar veya ivazsız tasarruflar, alacaklıların malvarlığına erişimini engellemenin en yaygın yollarından biridir. Borçlunun, haczedilebilecek veya iflas masasına girecek malvarlığı değerlerini alacaklılarından kaçırmak amacıyla düşük bir bedel karşılığında ya da çoğu zaman tamamen karşılıksız olarak üçüncü kişilere devretmesi, cebri icra hukukunun temel sorun alanlarından birini oluşturmaktadır. Bu tür işlemlerin alacaklılar bakımından doğurduğu olumsuz sonuçları ortadan kaldırmak amacıyla İcra ve İflas Kanunu'nda tasarrufun iptali davası kurumu düzenlenmiş; özellikle İİK m. 278 hükmü ile bağışlama ve ivazsız tasarrufların iptaline ilişkin özel bir rejim kabul edilmiştir. 25 Aralık 2025 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7571 sayılı Kanun ile İcra ve İflas Kanunu'nun 278. maddesinde gerçekleştirilen kapsamlı değişiklikler, bağışlama ve ivazsız tasarrufların iptali rejimini hem sistematik hem de ispat hukuku bakımından önemli ölçüde yeniden şekillendirmiştir. Anayasa Mahkemesi'nin mülkiyet hakkı ve sözleşme özgürlüğü çerçevesinde verdiği iptal kararlarının da etkisiyle gerçekleştirilen bu reform, bir yandan alacaklıların korunması ile borçlu ve üçüncü kişilerin mülkiyet hakkı arasında daha dengeli bir sistem kurmayı hedeflemiş; diğer yandan mehaz İsviçre İcra ve İflas Kanunu (SchKG Art. 286) ile uyum sağlama amacını taşımıştır. Bu sebeple çalışmada, İcra ve İflas Kanunu m. 278'de düzenlenen ivazsız tasarrufların iptali rejimi, 7571 sayılı Kanun ile getirilen yeni sistem ve Cebri İcra Kanunu Taslağı dikkate alınarak kapsamlı bir şekilde incelenmiştir. Bu doğrultuda konu; tarihsel gelişimi, karşılaştırmalı hukuk boyutu, doktrindeki görüşler ve Yargıtay içtihatları birlikte değerlendirilmek suretiyle ele alınmıştır. Ayrıca, İİK m. 278 hükmünde ivazsız tasarrufların iptaline ilişkin düzenlemenin mehaz İsviçre Hukuku ile olan ilişkisi ve farklılaşan yönleri ortaya konulmuş; yerli ve yabancı doktrin ile mahkeme kararları ışığında uygulamada önem taşıyan sorunlar ayrıntılı biçimde analiz edilmiştir. Özellikle 7571 sayılı Kanun ile İİK m. 278 hükmünde gerçekleştirilen değişikliklerin süre, ispat hukuku bakımından doğurduğu sonuçlar, gerçek değer kavramı ve yeni karine sisteminin uygulamadaki etkileri ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir.(ARKA KAPAKTAN)
İÇİNDEKİLER
GİRİŞ
BİRİNCİ BÖLÜM
İVAZSIZ TASARRUFLARIN İPTALİ HAKKINDA GENEL AÇIKLAMALAR
KAVRAM, AMAÇ, TARİHÇE, BENZER KURUMLARLA KARŞILAŞTIRMA VE ŞARTLAR
§I. İVAZSIZ TASARRUFLARIN İPTALİ BAKIMINDAN KAVRAM, AMAÇ ve DÜZENLEMEYE DUYULAN İHTİYAÇ
A. İvazsız Tasarrufların İptali Kavramı
B. İvazsız Tasarrufların İptalinin Amacı
C. İvazsız Tasarrufların İptaline İlişkin Düzenlemelere Duyulan İhtiyaç
§II. TASARRUFUN İPTALİ DAVASININ TARİHSEL GELİŞİMİ İLE İVAZSIZ TASARRUFLARDAN DOLAYI AÇILAN İPTAL DAVASININ TARİHÇESİ
A. Genel Olarak
B. Roma Hukukunda Tasarrufun İptali Davasının Tarihsel Gelişimi ile İvazsız Tasarrufların İptalinin Tarihçesi
§III. İVAZSIZ TASARRUFLARIN İPTALİNE İLİŞKİN KANUNİ DÜZENLEMELER
A. Genel Olarak
B. Mukayeseli Hukukta İvazsız Tasarrufların İptaline İlişkin Kanuni Düzenlemeler
C. Türk Hukukunda İvazsız Tasarrufların İptaline İlişkin Kanuni Düzenlemeler
§IV. İVAZSIZ TASARRUFLARIN İPTALİNE İLİŞKİN TERİMSEL AÇIKLAMALAR
§V. İVAZSIZ TASARRUFLARIN İPTAL DAVASINA KONU EDİLMESİNİN GEREKÇESİ
§VI. İVAZSIZ TASARRUFLARIN İPTALİNİN KAPSAMINA GİREN TASARRUFLAR
§VII. İVAZSIZ TASARRUFLARIN İPTALİNİN BENZER KURUMLARLA KARŞILAŞTIRILMASI
A. İptal Davası ile Muvazaalı İşlemler Arasındaki İlişki
B. İptal Davası ile İnançlı İşlemler Arasındaki İlişki
C. İptal Davası ile İstihkak Davası Arasındaki İlişki
§VIII. İPTAL DAVASININ AÇILABİLMESİ BAKIMINDAN MEVCUDİYETİ ARANAN ŞARTLAR
A. Genel Olarak
B. İptal Davasının Dinlenebilmesi İçin Mevcudiyeti Aranan Ön Şartlar
C. İvazsız Tasarrufların İptalinde Tasarrufun Gerçekleştiği Zaman Dilimi: "Şüphe Dönemi" Süresi
İKİNCİ BÖLÜM
TASARRUFUN İPTALİ DAVASININ KANUNİ MADDİ UNSURU OLARAK BAĞIŞLAMA VE İVAZSIZ TASARRUFLAR İLE BAĞIŞLAMA GİBİ KABUL EDİLİP İPTALE TABİ TUTULAN TASARRUFLAR
§I. TASARRUFUN İPTALİ DAVASININ KANUNİ MADDİ UNSURU OLARAK BAĞIŞLAMA VE İVAZSIZ TASARRUFLAR
A. Genel Olarak
B. Bağışlamalar (Schenkungen)
C. İvazsız Tasarruflar (Unentgeltliche Verfügungen)
§II. BAĞIŞLAMA GİBİ KABUL EDİLEREK İPTALE TABİ TUTULAN TASARRUFLAR
A. Genel Olarak
B. Bağışlama Gibi Kabul Edilerek İptale Tabi Tutulan Tasarrufların Hukuki Niteliği
C. Bağışlama Gibi Kabul Edilip İptale Tabi Tutulan Tasarrufların Açıklanması
§III. BAĞIŞLAMA OLMADIĞI KANUNDA ÖNGÖRÜLEN BAZI MUAMELELERDEN DOLAYI İVAZSIZ TASARRUFLARIN İPTALİ DAVASININ AÇILIP AÇILAMAYACAĞI
A. Genel Olarak
B. Bağışlama Olmadığı Kanunda Öngörülen İvazsız Tasarruflardan Dolayı İptal Davası Açılıp Açılamayacağı Konusunda Doktrinde İleri Sürülen Görüşler
C. Bağışlama Olmadığı Kanunda Öngörülen İvazsız Tasarrufların İptal Davasına Konu Edilip Edilmeyeceğinin Münferiden Değerlendirilmesi
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
TASARRUFUN İPTALİ SEBEPLERİNDEN BİRİ OLARAK İVAZSIZ TASARRUFLARIN İPTALİNİN TABİ OLDUĞU YARGILAMA USULÜ
§I. TASARRUFUN İPTALİ SEBEPLERİNDEN BİRİ OLARAK İVAZSIZ TASARRUFLARIN İPTALİNİN TABİ OLDUĞU YARGILAMA USULÜ: GENEL BAKIŞ
§II. TASARRUFUN İPTALİ DAVASINDA GÖREVLİ VE YETKİLİ MAHKEME
A. Genel Olarak
B. Tasarrufun İptali Davasında Görevli Mahkeme
C. Tasarrufun İptali Davasında Yetkili Mahkeme
§III. TASARRUFUN İPTALİ DAVASININ DAVA ŞARTI ARABULUCULUĞA TABİ OLUP OLMADIĞI MESELESİ
A. Genel Olarak
B. Dava Şartı Arabuluculuk Hakkında Genel Açıklamalar
C. İvazsız Tasarruflardan Dolayı Açılacak Olan İptal Davasının Dava Şartı Arabuluculuğa Tabi Olup Olmadığı Meselesinin Değerlendirilmesi
§IV. TASARRUFUN İPTALİ DAVASININ TARAFLARI
A. Genel Olarak
B. Tasarrufun İptali Davasında Davacı
C. Tasarrufun İptali Davasında Davalı
§V. TASARRUFUN İPTALİ DAVASI AÇMA SÜRESİ
A. Genel Olarak
B. Tasarrufun İptali Davası Açma Süresi
C. Tasarrufun İptali Davası Bakımından Kanunda Öngörülen Sürelerin Başlangıcı
D. Tasarrufun İptali Davası Bakımından Kanunda Öngörülen Sürelerin Hukuki Niteliği
§VI. TASARRUFUN İPTALİ DAVASININ MAHKEMECE İNCELENME USULÜ
A. Yargılama Usulünün Türü
B. Hakimin Takdir Yetkisini Kullanmadaki Serbestisi
§VII. TASARRUFUN İPTALİ DAVASINDA ALINACAK OLAN YARGILAMA HARÇLARI ve VEKALET ÜCRETİ
A. Genel Olarak
B. Tasarrufun İptali Davası Bakımından Harçlar
C. Tasarrufun İptali Davasında Vekalet Ücreti
§VIII. TASARRUFUN İPTALİ DAVASINDA İHTİYATİ HACİZ
A. Tasarrufun İptali Davasında İhtiyati Haczin Amacı ve Konusu
B. Genel Olarak Tasarrufun İptali Davalarında İhtiyati Haciz Konusunda Kanunda Öngörülen Düzenleme ve Uygulaması
C. Tasarrufun İptali Davasında İhtiyati Haciz Kararı Verilebilmesi Bakımından İspat Ölçüsü
D. Tasarrufun İptali Davasında İhtiyati Haczin Etkisi
E. Tasarrufun İptali Davasında Verilecek Olan İhtiyati Haciz Kararı
§IX. TASARRUFUN İPTALİ DAVASININ ADLİ TATİLDE GÖRÜLÜP GÖRÜLMEYECEĞİ MESELESİ
§X. TASARRUFUN İPTALİ DAVASININ HÜKÜM VE SONUÇLARI
A. Genel Olarak
B. İptal Davasının Kabul Edilmesi
C. İptal Davasının Reddedilmesi
D. İptal Davasının Konusuz Kalması
SONUÇ
KAYNAKÇA
ELEKTRONİK KAYNAKLAR
KARAR DİZİNİ
İSVİÇRE YÜKSEK MAHKEME KARARLARI
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI
KAVRAM İNDEKSİ